Moszna - zamek czy pałac?

Zamek w Czersku


Siedziba kasztelana, najważniejszy ośrodek polityczny i kościelny Książąt Mazowieckich, stolica Księstwa Czerskiego, siedziba księcia mazowieckiego i czerskiego. Czersk, obecnie wieś, niegdyś jedno z najważniejszych miejsc Mazowsza. O jego potędze przypominają ruiny imponującego gotyckiego zamku.

widok na zamek

HISTORIA I OPIS ZAMKU

Czersk jest jedną z najstarszych mazowieckich miejscowości. Położony jest on w odległości ok. 36 km na południe od Warszawy. Od VII do końca XII wieku rozwijało się tu osadnictwo wczesnośredniowieczne. Okolica była atrakcyjnym miejscem dla założenia osady ze względu na położenie u zbiegu szlaków handlowych oraz dogodną przeprawę przez Wisłę. Cypel, na którym znajdował się gród, otoczony był od południa przez bagna i podmokłe tereny rzeczki Czarnej, od której najprawdopodobniej Czersk wziął swą nazwę. Od północy część cypla podcięta była przez naturalny jar. 

Około połowy XI wieku na wzgórzu powstał okazały gród czerski z potężnym wałem drewniano-ziemnym (przebiegającym mniej więcej w miejscu obecnych murów) oraz fosą. Wnętrze grodu zabudowane było drewnianymi domostwami. Na przełomie XI i XII wieku w grodzie powstał kamienny kościół w stylu romańskim. Gród funkcjonował do pożaru, który był wynikiem działań wojsk ruskich wspomagających Władysława II w walce z młodszymi braćmi na przełomie 1142 i 1143 roku. Spalone zostały umocnienia, drewniana zabudowa oraz kościół. Na ruinach grodu został założony cmentarz. Na podstawie badań archeologicznych stwierdzono, że cmentarz funkcjonował jeszcze przez cały XIII wiek, co prowadzi do stwierdzenia, że za czasów Konrada Mazowieckiego i najbliższych spadkobierców gród znajdował się poza obszarem obecnego wzgórza zamkowego. Najprawdopodobniej był tam, gdzie teraz jest kościół.


W XIII wieku Czersk stał się kasztelanią i siedzibą książąt mazowieckich z dynastii Piastów. Konrad Mazowiecki, znany ze sprowadzenia w 1226 roku Krzyżaków, z czerskiego grodu władał całym Mazowszem. Więził on w grodzie Henryka Brodatego oraz Bolesława Wstydliwegoz którymi bezskutecznie walczył o tron krakowski. Rządy Konrada Mazowieckiego to czasy świetności dla Czerska.



Po śmierci Konrada Mazowieckiego Mazowsze zostało podzielone i powstało Księstwo Czerskie, którym władali jego potomkowie:
Siemowit I



Konrad II, Trojden



Siemowit III oraz Konrad III. Pod koniec XIII wieku Czersk był najważniejszym ośrodkiem politycznym i kościelnym Książąt Mazowieckich. 

tablica informacyjna znajdująca się na murach zamku

tak wyglądał gród w XI/XII wieku


W XIV wieku Czersk zyskał prawa miejskie. Na teren wykorzystywany jako cmentarz powrócił gród. Książę Janusz I Starszy do ochrony przed Krzyżakami zaczął wznosić murowany, gotycki zamek. 



tablica informacyjna znajdująca się na murach zamku

mury zamku gotyckiego XIV/XV w.


W tym też czasie, na skutek zmian politycznych oraz odsunięcia się Wisły spod zamku, książę Janusz przeniósł swą siedzibę do Warszawy (o Zamku Królewskim w Warszawie przeczytasz tutaj). Czersk stracił swoje dotychczasowe znaczenie, ale na zamku prowadzono dalsze prace.



Do zamku czerskiego prowadziła Wieża Bramna.




Wieża Bramna w pierwszej fazie budowy - XIV/XV w. - była czworokątną wieżą o dwóch kondygnacjach. W XVI wieku zostały jeszcze dobudowane dwie kondygnacje a cała wieża została zwieńczona hurdycjami i hełmem. 




Na dole wieży, w partii przyziemia znajduje się otwór bramy przejazdowej oraz furta. Brama nie miała brony a dostęp do zamku zamykał most zwodzony przerzucany nad fosą. 




Wieża Bramna ma wysokość 22 metrów a każda z czterech kondygnacji ma określone funkcje. 




Pierwsze piętro miało funkcje typowo obronne. Na drugim piętrze znajdowała się komnata mieszkalna kasztelana a później burgrabiego. 



Trzecie piętro we wszystkich ścianach miało okna strzelnicze. 



Czwarte piętro również wyposażone było w okna strzelnicze a  jeszcze dodatkowo w hurdycje - kryty drewniany ganek służący do rażenia z góry przeciwników znajdujących się pod murem wrzątkiem lub kamieniami.




Poza Wieżą Bramną, na zamku znajdowała się również Wieża Południowa - Więzienna. Pierwotnie, XIV/XV w., wieża nie przekraczała wysokości murów. Dopiero w XVI w, została nadbudowana do 24 metrów. 






Więzienie znajdowało się 10 metrów poniżej otworu komunikacyjnego, przez który spuszczano więźnia i dostarczano mu żywność.









Ostatnią wieżą, którą wybudowano w XIV/XV w. była Wieża Zachodnia. Tak jak Wieża Bramna i Więzienna, tak i ta powstawała w dwóch etapach. Początkowo była równa z murami i miała nieco ponad 10 m. W XVI wieku została nadbudowana i wyposażona w blanki oraz hurdycje. Wieża ta została wzniesiona prawie całkowicie na zewnątrz muru obwodowego. Z takiej okrągłej wieży, z racji jej kształtu i usytuowania, można było prowadzić ostrzał całego przedpola i chronić dostęp do murów przed atakami z flanki.









W 1526 roku Mazowsze zostało przyłączone do Korony. Czersk stał się własnością królów polskich a Zygmunt I Stary przekazał zamek swojej żonie, królowej Bonie. Dzięki niej, miasto i zamek ponownie rozkwitły. Właśnie za jej rządów zostały rozbudowane zamkowe wieże. Na dziedzińcu wzniesiono nową, renesansową siedzibę i inne budynki.

zamek w XV/XVI wieku

dziedziniec zamku




Wiek XVII był tragiczny dla Czerska. W czasie Potopu, w 1656 roku, miasto zostało zdewastowane. Szwedzi zrujnowali miasto, wysadzili zamkowe mury i zabudowania. Wkrótce potem, zniszczenia dokończyli Kozacy, wojska węgierskie Rakoczego oraz "morowa zaraza".



W latach 1762-1766 Marszałek Wielki Koronny, Starosta Czerski Franciszek Bieliński podjął próbę ratowania zamku. W miejscu zniszczonego mostu zwodzonego wybudował most murowany, który służy do dziś. 





W 1795 roku Czersk trafił pod zabór pruski. Wydano nakaz rozbiórki zamku. Na szczęście proces ten nie został dokończony, ale część murów została zburzona. W 1869 r. władze rosyjskie pozbawiły Czerska statusu miasta. W latach 1907-1911 Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości sfinansowało pierwsze prace konserwatorskie. 





Obecnie zamek jest udostępniony do zwiedzania przez cały rok. Cena biletu normalnego wynosi 8 zł a ulgowego 5 zł. Na zamku organizowane są liczne imprezy. Od maja odbywają się Weekendowe Pikniki Historyczne, podczas których zobaczyć można pokazy umiejętności rycerskich, wziąć udział w turnieju łuczniczym czy przyjrzeć się kramom rzemieślniczym. Najbliższą większą imprezą będzie 13-14 maja IX Turniej Rycerski. Niestety mimo ogromnych chęci nie będę mógł tam wtedy być. 1-2 lipca natomiast będą Szwedzi na zamku i mam nadzieję, że wtedy uda mi się być na tym wydarzeniu.






CIEKAWOSTKI

Podczas wykopalisk w 1966 roku odkryto grób wojownika pochowanego na sposób skandynawski, z bronią, sprzętami i złotym pierścieniem. Miał to być Magnus, wymieniany przez Galla Anonima jako komes Mazowsza, syn poległego w bitwie pod Hastings (1066 r.) angielskiego króla Harolda.





Wywern - smok czerski





LEGENDY

Legenda o perłach Królowej Bony
Królowa Bona przybyła do zamku w 1520 roku. Przez 40 lat zbierała i kolekcjonowała kosztowności. Gdy musiała pośpiesznie wyjechać z Polski, skrzętnie zbierała wszystkie swoje skarby. W czasie znoszenia do powozu jednej ze szkatułek, spod wieka wysunął się długi sznur pereł, którym zahaczyła o występek w murze i przypadkowo przerwała. Perły rozsypały się po posadzce, lecz królowa nie zebrała ich i nie kazała nikomu tego zrobić. Według legendy, w czasie pełni księżyca, na murach zamku pojawia się biała postać zbierająca rozsypane niegdyś perły. Lecz gdy tylko zakończy swą pracę zaczyna ją od nowa, bo perły się rozsypują. I czynność ta nie ma końca.

Legenda o lochach
W XIV wieku, Książę Janusz w swoim nowym zamku czerskim nakazał wykopać długie lochy, które miały kończyć się w którejś z pobliskich wiosek. Mogły być one wykorzystywane w razie konieczności ucieczki lub ukrycia skarbów. Legenda mówi o śmiałkach, którzy dla wzbogacenia się lub sławy próbowali odnaleźć choć trochę z tych bogactw i o tym, że znikali bez wieści i nigdy już ich nie widziano. Są też tacy, którzy twierdzą, że podczas prowadzonych wykopalisk archeologicznych odkryto ponoć pod dawnym mostem zwodzonym okute drzwi prowadzące do lochów.



[AKTUALIZACJA]


Będąc w okolicy miałem okazję być na zamku po raz drugi. Oczywiście nie obyło się bez wyciągania aparatu, więc i kilka nowych fotek mam i się nimi z Wami dzielę. :)








           




Podobał Ci się artykuł? Warto go przeczytać? 

Zostaw komentarz i podziel się ze swoimi znajomymi.





Wszystkie zdjęcia są mojego autorstwa i nie zgadzam się na ich kopiowanie i wykorzystywanie bez mojej zgody (Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

Komentarze