Moszna - zamek czy pałac?

Zamek Królewski w Warszawie




Zamek Królewski w Warszawie jest jednym z tych miejsc w Polsce, które koniecznie trzeba zobaczyć. Dlaczego? Bo przez wiele długich lat był to najważniejszy budynek w kraju - rezydencja królewska, miejsce sejmów, centrum kultury. Na zamku podejmowane były najważniejsze decyzje i uchwały.

Dla kogo jest ten post? Dla tych, którzy jeszcze na zamku nie byli - może to ich zachęci, żeby go zobaczyć osobiście. Dla tych, którzy byli bardzo dawno - żeby mogli sobie przypomnieć i powspominać. Dla tych, którzy na Zamku nie byli i już nie będą - niech przynajmniej w ten sposób poznają historię i w pewien sposób zwiedzą zamek. Dla kogo jest więc ten post? Po prostu dla wszystkich...



HISTORIA ZAMKU

Początki Zamku sięgają XIV wieku. Zbudowany on został przez księcia Bolesława II, który w latach 1294-1313 zjednoczył całe Mazowsze.

Najstarszym ceglanym budynkiem zachowanym do dziś jest Wieża Wielka - obecnie Wieża Grodzka - wzniesiona ok. połowy XIV wieku.



Wieża Grodzka obecnie

Wieża ta zbudowana na planie kwadratu była budowlą gotycką o potężnych murach. Początkowo wkomponowana była w system obwałowań drewniano-ziemnych grodu. Górne pietra Wieży użytkowane były jako mieszkania i strażnice. Wieża Wielka w II połowie XV wieku uległa zniszczeniu i już nie została odbudowana do swojej dawnej wysokości.



Wieża Grodzka obecnie



Na początku XV wieku Janusz I rozpoczął budowę domu książęcego (Curia Maior lub Curia ducalis) - Dwór Wielki lub Dom Duży



Dom Duży obecnie


Była to prostokątna ceglana budowla o trzech kondygnacjach z wysokim zdobionym dachem. Na piętrze znajdowała się sala reprezentacyjna przeznaczona na uroczystości dworskie, obok znajdowały się pokoje mieszkalne księcia jak i wysoko postawionych gości. 

Pod koniec XIV wieku wzniesiono murowany budynek mieszkalny (w miejscu późniejszego południowego skrzydła wazowskiego) nazywany domem lub pałacem książęcym.

Na terenie zamku istniała także gotycka budowla, która była siedzibą sądu ziemskiego (w źródłach określana jako "szopa"). Był to murowany budynek składający się z dwóch izb a jego piwnice zachowały się do dziś i znajdują się pod zachodnim skrzydłem Zamku, na północ od wieży zegarowej.

Około połowy XV wieku, na północ od Zamku obejmującego Dwór Wielki i Wieżę Grodzką, powstał kompleks budynków nazywany Curia Minor, czyli Dwór Mniejszy (lub Ogródek). Była to część zamku przeznaczona specjalnie dla kobiet.

Mniej więcej w tej formie zamek funkcjonował do około połowy XVI wieku i w tym czasie należał do książąt mazowieckich. W 1526 roku po bezpotomnej śmierci ostatniego z mazowieckiej linii Piastów, Mazowsze zostało wchłonięte przez Zygmunta Starego i weszło w skład Królestwa Polskiego a zamek książęcy stał się zamkiem królewskim.

W początkowym okresie panowania Jagiellonów, zamek był omijany przez króla. Dopiero Zygmunt August w 1568 roku wraz z całym dworem i urzędnikami przeniósł się na stałe do Warszawy. W tym okresie nastąpiła rozbudowa Zamku. Średniowieczną zabudowę przekształcono w trójskrzydłową budowlę gotycko-renesansową. Rozbudowany został Dwór Wielki, który przekształcono w gmach sejmowy. Od południa dobudowano ciąg pomieszczeń a od północy Nowy Dwór Królewski. Powiększony został również Dwór Mniejszy.

Po śmierci Zygmunta Augusta wygasła dynastia Jagiellonów i rozpoczął się okres królów elekcyjnych. Pierwszy z nich Henryk Walezy ani razu nie odwiedził Warszawy a jego następca Stefan Batory na Zamek przyjeżdżał tylko na sejmy. Zygmunt Waza z kolei często zjawiał się na Zamku z całym dworem. Pierwszy raz zjawił się w 1581 roku a od roku 1611 zamieszkał w nim na stałe.
W 1600 roku ruszyła kolejna rozbudowa zamku. Efektem prac była surowa fasada od strony miasta ze strzelistą wieżą, która miała symbolizować królewski majestat. Powstał wczesnobarokowy pięcioskrzydłowy gmach z wewnętrznym dziedzińcem oparty na dwóch prostopadłych osiach. Oś główną wyznaczyły dominująca w fasadzie głównej Wieża i Brama Zegarowa...



Wieża i Brama Zegarowa


...oraz zdobiące przeciwległą fasadę Dziedzińca Wielkiego wieża zwana Władysławowską


Wieża Władysławowska




Oś pomocniczą utworzyły od północy i południa dwie bramy w skrzydłach bocznych - Senatorska... 



Brama Senatorska





...i grodzka



Brama Grodzka




Status budowli, prócz czterdziestometrowej Wieży Zegarowej, podkreślały wieżyczki narożne fasady miejskiej oraz kamienne portale bram. Zachowano Dwór Wielki i Wieżę Grodzką, rozbudowano Nowy Dom Królewski. Na terenie dzisiejszego Placu Zamkowego powstał Dziedziniec Przedni, który od strony miasta zamykały budynki kuchni, apteki, stajni i wozowni.


Widok na Plac Zamkowy


W latach 1621-1627 wzniesiono od strony Wisły kamienny mur kurtynowy z narożnymi bastionami nadając Zamku charakter palazzo in fortezza.
W latach czterdziestych XVI wieku Ogrodowa fasada Nowego Domu Królewskiego od strony Wisły otrzymała galerię-loggię wspierającą widokowy taras.

W 1644 roku król Władysław IV wzniósł pomnik poświęcony swemu ojcu - Kolumnę Zygmunta.


Kolumna Zygmunta

Kolumna Zygmunta


W tym okresie Zamek był centrum administracyjnym i kulturalnym kraju.

W 1665 roku podczas potopu szwedzkiego król Jan Kazimierz opuścił Zamek, który pierwszy raz w swojej historii został zajęty przez obce wojsko. Rozpoczęła się grabież i dewastacja, wywożono wszystkie cenne rzeczy. W 1657 r. król powrócił do Warszawy, ale Zamek nie nadawał się do zamieszkania. W następnym roku podjął on już funkcje sejmowe, ale nie odzyskał rangi rezydencji królewskiej i centrum kultury. Jan Kazimierz wywiózł do Francji znaczną część pozostałych zbiorów artystycznych.

Kolejny król - Michał Korybut Wiśniowiecki - mógł zamieszkać w wyremontowanych zamkowych apartamentach rok po koronacji, czyli w roku 1670.

Jan III Sobieski, który panował w latach 1674-1696, na stałe w Zamku nie osiadł. Do Warszawy przyjeżdżał głównie na sejmy, ale te wizyty dzielił między pobytem w Zamku a w nowej warszawskiej rezydencji - Wilanowie. Mimo to, w tym czasie na Zamku przeprowadzono szereg inwestycji, skupiających się na rozbudowie i przebudowie wnętrz. Zamek jeszcze bardziej rozdzielono na dwie sfery: królewską-mieszkalną i publiczną-sejmową i administracyjną.


Dziedziniec Zamku


W drugiej połowie XVII wieku Zamek tylko czasowo pełnił funkcje rezydencyjne, co sygnalizowało spadek jego znaczenia. Z ważnego symbolu spajającego państwo i siedziby króla i sejmu Rzeczypospolitej przeistoczył się w scenę walk między słabnącym władcą i zrywającą kolejne sejmy opozycyjną magnaterią.

Na początku XVIII wieku Zamek ulegał dewastacji spowodowanej brakiem funduszy oraz wojnami. Najpierw poważnie ucierpiał podczas Wojny Północnej w 1704 roku a trzy lata później doznał kolejnych uszkodzeń dokonanych przez wojska moskiewskie. Gdy sytuacja się uspokoiła, August II chciał przywrócić dawny blask swojej rezydencji. Opracowano dwa wielkie projekty przebudowy Zamku, jednak nie doszły one do realizacji z powodu wybuchu konfederacji tarnogrodzkiej - związkowi szlachty przeciwko panowaniu króla Augusta II Mocnego.
Nieudane próby realizacji swoich koncepcji sprawiły, że król stracił zainteresowanie Zamkiem i wybudował swoją rezydencję - Pałac Saski, w którym mieszkał on a potem jego następca.
Większe prace na Zamku przeprowadzono w latach 1721-1722. Dodano drugie piętro nad skrzydłem południowo-wschodnim, podniesiono o jedną kondygnację Wieżę Grodzką a w skrzydle południowym zburzono trzecie piętro. Prace te spowodowały, że wszystkie skrzydła Zamku uzyskały jednakową wysokość.


Dziedziniec Zamku


W drugiej połowie lat 30-stych XVIII wieku zrodził się plan gruntownej rozbudowy Zamku, jednak z powodów finansowych zrezygnowano z rozbudowy rezydencji aż do samej Wisły, poprzestając na przekształceniu skrzydła północno-wschodniego. Prace te przeprowadzone zostały w latach 1740-1746, w wyniku których m.in. powstał nowy korpus główny, fasadą zwrócony w stronę Wisły. Późnobarokowa elewacja stanowi jedno z największych osiągnięć architektury europejskiej w tym okresie.


Późnobarokowa fasada Zamku


Przebudowa Zamku jednak nigdy nie została dokończona. Nawet zrobione pokoje królewskie niszczały z powodu braku konserwacji. Brak środków finansowych sprawiał, że mimo rozbudowy, Zamek był w złym stanie technicznym. Król natomiast własne fundusze wykorzystywał na rozbudowę swojego pałacu, w którym cały czas rezydował.
Dzięki przebudowom z lat 1721-1722 oraz lat 40-stych Zamek uzyskał dzisiejszy wygląd. Nie pozostało natomiast śladu po pracach nad urządzeniem wnętrz. Nie zachowało się właściwie ani jedno pomieszczenie zaaranżowane w czasach saskich.


Zamek Królewski


Za panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w latach 1764-1795 Zamek Królewski przeżywał okres największej świetności. Środki koronne i prywatne a także smak artystyczny króla pozwoliły na przekształcenie się Zamku w reprezentacyjną rezydencję według koncepcji europejskiego oświecenia. W okresie panowania Stanisława Augusta powstało jedenaście projektów generalnej przebudowy obiektu, jednak trudności finansowe monarchy i sytuacja polityczna państwa sprawiły, że żaden z tych projektów nie doczekał się realizacji. Gruntowne zmiany przeprowadzono jednak we wnętrzach rezydencji. Przekształcenia te nadały wnętrzom wysokiej klasy formę artystyczną, tak iż śmiało mogły one konkurować z najważniejszymi ośrodkami władzy królewskiej w Europie

W 1795 roku nastąpił III Rozbiór Polski a Stanisław August Poniatowski opuścił Warszawę pod rosyjską eskortą. Warszawa stała się częścią Prus a Zamek wykorzystywany był głównie na siedzibę urzędów pruskich - w tym czasie bardzo popadał w ruinę. Po zakończonej pruskiej okupacji Zamek Królewski odzyskał rangę najważniejszego gmachu państwowego i niezwłocznie podjęte zostały prace remontowe. 


W grudniu 1806 roku w rezydencji królewskiej przebywał Napoleon Bonaparte.


Zamek Królewski


W lipcu 1807 roku utworzono Księstwo Warszawskie i powołano na tron króla saskiego Fryderyka Augusta. Rozpoczęto prace remontowe i porządkowe oraz wyposażono apartamenty w modne meble.
W Zamku znów zaczęły odbywać się sejmy a 28 czerwca 1812 roku zawiązana została Konfederacja Generalna, mająca odbudować państwo polskie.
Klęska Napoleona oznaczała likwidację Księstwa. Utworzony został nowy organizm państwowy pod nazwą Królestwo Polskie z własną konstytucją i sejmem oraz monarchą, którym miał być zawsze aktualnie panujący car Rosji. Dla Zamku oznaczało to co prawda utrzymanie rezydencjonalnych i państwowych funkcji, jednak aż do Powstania Listopadowego działo się w nim niewiele. 


Zamek Królewski i Kolumna Zygmunta


Z ambitnych projektów przebudowy i rozbudowy Zamku podjętych z inicjatywy rządu Królestwa, zrealizowano niewiele; w bezpośrednim otoczeniu budowli wyburzono zabudowę, tworząc tym samym zarys obecnego Placu Zamkowego. W latach 1818-1820 wybudowano od strony Wisły wsparty na arkadach taras nad ulicą Bugaj. Budowla ta, zwana dziś od nazwiska budowniczego Arkadami Kubickiego, połączyła ogród zamkowy położony na skarpie z nowym, powstającym na terenie przylegającym do Wisły


Zamek Królewski od strony Wisły



Mimo że Zamek był oficjalnie rezydencją monarchy, to carowie rzadko do niego przyjeżdżali. Brak obecności władcy oraz organizowanych przyjęć i balów sprawiało, że obiekt najczęściej był pusty, ciemny i głuchy. Ożywał głównie w dniach sejmów, zwoływanych jeszcze w latach 1820, 1825 i 1830.
Po zwycięskich bitwach Powstania Listopadowego, w styczniu 1831 roku w uroczystym pochodzie wprowadzono do Zamku zdobyczne sztandary a w salach zawisły herby polskie i litewskie oraz polskie orły. Jednak po wkroczeniu wojsk rosyjskich w Zamku zniszczono wszelkie pamiątki po niepodległym państwie polskim. Pomieszczenia dzielono na mniejsze, usunięto dawne sztukaterie i podłogi, wywieziono najcenniejsze dzieła sztuki, zastępując je nowymi meblami, sprzętami i obrazami, dostosowując w ten sposób wnętrza do potrzeb i gustów nowych użytkowników.
Po upadku Powstania Listopadowego, decyzją cara, Zamek przestał być siedzibą królewską a stał się najpierw rezydencją namiestników królestwa, a potem generał-gubernatorów. Znaczną część pomieszczeń zajmowali urzędnicy i służba oraz wojsko. 
W latach 1851-1852 przebudowano zachodnią i południową elewację Zamku. Dobudowana została także attyka, ozdobiona wazami i gipsowymi girlandami, która zasłoniła częściowo dach co zredukowało wizualnie efekt monumentalności budynku. Wkrótce Zamek zyskał też nową, ceglasto-pomarańczową kolorystykę.


Zamek Królewski


W 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Do sierpnia 1915 roku ewakuujące się pod naciskiem Niemców wojska rosyjskie wywiozły znaczne ilości mienia zamkowego. Wojska niemieckie wkroczyły do Warszawy 5 sierpnia. Zamek został urzędową siedzibą niemieckiego generał-gubernatora Hansa von Beselera. Dla Zamku nadchodził czas odbudowy i rozkwitu.

11 listopada 1918, w symbolicznym dniu odzyskania przez Polskę niepodległości, wywieszono na Zamku biało-czerwoną chorągiew. 19 lutego 1919 roku, Rada Ministrów uchwaliła, że Zamek jest gmachem reprezentacyjnym Rzeczypospolitej, nie został on jednak siedzibą głowy państwa - naczelnik Państwa Józef Piłsudski zamieszkał w Belwederze.

W 1921 roku odsłonięto gotycką fasadę Dworu Wielkiego od strony dziedzińca, oczyszczono piwnice gotyckie, pomieszczenia renesansowe parteru, usunięto przemalowania, przeróbki, wydobywano najistotniejsze walory artystyczne bryły i wnętrz zamkowych. Powracały zwracane przez Rosjan liczne obrazy, rzeźby i inne dzieła sztuki wywiezione z Zamku przez władze carskie w różnych okresach. Dało to możliwość odtworzenia sal zamkowych. 


Dziedziniec Zamku



W tym okresie na Zamku odbywały się różne uroczystości rangi państwowej, m.in.: wręczenie Józefowi Piłsudskiemu buławy marszałkowskiej w 1920 roku, wystawienie trumny ze zwłokami pierwszego prezydenta Gabriela Narutowicza w 1922 roku, podjęcie króla Rumunii Ferdynanda I przez prezydenta Stanisława Wojciechowskiego w roku 1923. Na zamku odbywały się  bankiety i przyjęcia. W zamkowych wnętrzach zamieszkiwali również wybitni przedstawicieli kultury polskiej. 
Wraz z objęciem prezydentury przez Ignacego Mościckiego w 1926 roku, w dziejach Zamku dokonał się zasadniczy przełom. Stopniowo wyrósł on na siedzibę i rezydencję głowy państwa, miejsce odbywania się najważniejszych oficjalnych uroczystości państwowych. 4 czerwca 1926 roku w Sali Wielkiej odbyło się zaprzysiężenie prezydenta. Od tego momentu aż do września 1939 nad Zamkiem łopotała chorągiew Rzeczpospolitej.
Do końca 1927 roku prowadzone były prace konserwatorskie. Elewacjom nadano nową szatę, usuwając opilastrowanie i attykę z poł. XIX w., przywrócono wysoki dach, pokryty dachówką holenderską. Zamek odzyskał kształty dawnej bryły architektonicznej, która miała być dodatkowo podniesiona przez szeroką fosę przed elewacją zachodnią i południową z mostkami przy Wieży Zygmuntowskiej i Wieży Grodzkiej. Rewelacją naukową okazało się odsłonięcie sklepionych, wczesnobarokowych sal w przyziemiu, gdzie w XVI i XVII w. mieściła się Izba Poselska. Projekt rozbudowy Zamku dla celów reprezentacyjnych nie zyskał jednak uznania w oczach nowych władz i w latach trzydziestych powstał nowy projekt. Dachówkę zastąpiono blachą miedzianą, przebudowano Wieżę Grodzką, odremontowano zewnętrzne elewacje, przeprowadzono prace we wnętrzach zamku. Przygotowano w tym czasie też projekt wielkiej rozbudowany Zamku, jednak plany te zostały pokrzyżowane przez wybuch II wojny światowej.


Zamek Królewski



Podczas II wojny światowej Zamek Królewski został doszczętnie zniszczony, co symbolizowało stosunek władz niemieckich do zabytków kultury polskiej. Najpierw spłonął on w wyniku bombardowań lotniczych i ostrzału artyleryjskiego we wrześniu 1939 roku a następnie rozpoczęła się grabież wyposażenia i zamek został całkowicie ogołocony. Ostateczne zniszczenie nastąpiły w 1944 roku. Podczas powstania warszawskiego, ok. 10-13 września, Niemcy wysadzili jego ruiny.


Zdjęcie zniszczonego podczas wojny Zamku


Po zakończeniu II wojny światowej zachowane elementy architektoniczne oraz dokumentacja źródłowa pozwalały planować odbudowę Zamku. Wielu ludzi twierdziło jednak, że jest to niemożliwe z ekonomicznego punktu widzenia. Wielu architektów chciało też odejść od tradycyjnego układu urbanistycznego i stworzyć całkiem nowe projekty. 
W czerwcu 1945 roku powołano Pracownię Odbudowy Zamku, która do 1949 roku przygotowała projekt odbudowy, zakładający odtworzenie historycznej bryły i układu wnętrz. W 1947 roku odbudowano Bramę Grodzką Zamku. Był to przez wiele lat jego jedyny odbudowany fragment.


Brama Grodzka


Przez kolejne lata władze komunistyczne zwlekały z odbudową Zamku. Powstawały różne koncepcje i plany, ale decyzje odwlekano  i szukano innych rozwiązań. 
W połowie 1963 roku uporządkowano tereny byłego Zamku Królewskiego: dziedziniec wyłożono płytami kamiennymi, ustawiono ławki oraz betonowe klomby z kwiatami; śladem historycznego gmachu pozostał metrowej wysokości mur z czerwonej cegły oraz fragmenty ruin.
O odbudowie Zamku Królewskiego w Warszawie zdecydowano 19 stycznia 1971 roku. W lutym 1973 roku nad Zamkiem Królewskim wyrosła pierwsza wiecha, w lipcu 1974 roku na zamkowych wieżach pojawiły się hełmy. W tym samym czasie zdecydowano jakie będą: oficjalna nazwa i przeznaczenie odbudowywanego Zamku. Miał się stać instytucją pod nazwą Pomnik Historii i Kultury Narodowej i być miejscem uroczystości i aktów o charakterze państwowym i narodowym oraz zebrań naukowych, kulturalnych i społecznych o szczególnym znaczeniu. Jako muzeum Zamek Królewski miał stworzyć możliwość ukazania społeczeństwu wybitnych osiągnięć polskiej kultury, nauki i historii oraz narodowych pamiątek.  5 listopada 1979 roku podjęto uchwałę powołująca Zamek Królewski w Warszawie – Pomnik Historii i Kultury Narodowej a jego uroczyste otwarcie nastąpiło 31 sierpnia 1984 roku.


Zamek Królewski


Przywrócony do życia Zamek Królewski jest wybitnym dziełem konserwatorskim – częściowo jedynie autentycznym, jednak w pełni wiarygodnym, zawierając relikty epok wcześniejszych, jest dziełem epoki wczesnego baroku. Zamek jest też efektem wieloletnich starań konserwatorów, historyków sztuki, muzealników, podejmowanych często wbrew politycznym oporom władz, oraz – wynikiem zbiorowego wysiłku – do 1980 roku jego odbudowa sfinansowana została dzięki ofiarności Polaków w kraju i na uchodźstwie, zaś w skład jego wyposażenia weszły liczne dary rzeczowe od osób prywatnych, instytucji i rządów.

2 września 1980 roku Stare Miasto wraz z Zamkiem Królewskim zostało wpisane na Światową Listę Dziedzictwa UNESCO, stając się przykładem niezwykle udanej, wiernej rekonstrukcji, która jest związana z wydarzeniem mającym bardzo poważne znaczenie historyczne. Przykład odbudowy Zamku zwrócił też uwagę zagranicznych środowisk konserwatorskich.



Widok na Zamek i Plac Zamkowy




PAŁAC POD BLACHĄ


Pałac Pod Blachą

Pałac Pod Blachą



Do Zamku Królewskiego przylega Pałac Pod Blachą, którego historia sięga pierwszej połowy XVII w. Grunty przy skarpie i murze obronnym od północno–wschodniej strony Zamku nabył Wawrzyniec Reffus, kowal i płatnerz na dworze króla Jana Kazimierza. W latach 1651 – 1655 wybudował on parterową kamienicę przy południowo–wschodnim krańcu muru wazowskiego.


W wyniku najazdu Szwedów budynek mocno ucierpiał. Odbudowa trwała do schyłku XVII w. Ze względu na pokrycie dachu blachą miedzianą zyskał on nazwę – „Pałac Pod Blachą”. Nazwę zachował do dziś, mimo że w 1760 r. pożar strawił blaszany dach i budynek został przykryty czerwoną dachówką.

W 1777 r. pałac Pod Blachą stał się własnością króla Stanisława Augusta i został włączony do królewskich rezydencji. W 1780 r. rozpoczęła się przebudowa pałacu. Dobudowano m.in. piętro w skrzydle północnym urządzając tam okazałą bibliotekę królewską. W 1794 r. król Stanisław August podarował pałac Pod Blachą swemu bratankowi, księciu Józefowi Poniatowskiemu.

Po zakończeniu I wojny światowej dokonano kolejnej przebudowy pałacu, przywracając dawny kształt dachu i dokonując renowacji elewacji frontowej. 
  
W 1989 r. budynek przekazano Zamkowi Królewskiemu i odtąd pałac Pod Blachą zaczął pełnić funkcje muzealne. 




WIRTUALNY SPACER PO ZAMKOWYCH WNĘTRZACH


Zapraszamy na wspólną podróż po Zamkowych salach.





Pokoje Królewiczowskie
"Pomieszczenia te za królów Zygmunta III i Jana III zamieszkiwali synowie królewscy. W czasach saskich po przebudowie w latach 1740-1742 były tu przedpokoje były tu przedpokoje i kordegarda przed Salą Senatorską. W czasach stanisławowskich z chwilą powołania Rady Nieustającej w 1775 urządzono tu biura jej departamentów. Po 1831 pomieszczenia przekształcono w koszary. Obecnie nawiązano do tradycyjnego układu pomieszczeń.W pokoju Drugim i Trzecim prezentowane są dzieła Jana Matejki związane z Zamkiem: Batory pod Pskowem i Rejtan, które były tu przed II wojną światową, oraz Konstytucja 3 maja namalowana w 1891 i przeznaczona przez artystę do Zamku po odzyskaniu niepodległości, seria szkiców olejnych Dzieje cywilizacji w Polsce oraz szkic do obrazu Otrucie księcia Janusza III mazowieckiego".

Stefan Batory pod Pskowem

Rejtan

Konstytucja trzeciego maja



Antyszambra Sali Wielkiej
"Sala służyła jako pierwszy przedpokój w Apartamencie Wielkim. Podczas audiencji gromadzili się tutaj niżsi rangą dworzanie, którzy witali gości udających się na audiencję do Sali Tronowej. Zdobią ją cztery obrazy zamówione przez Stanisława Augusta w 1765 w Paryżu specjalnie do tego wnętrza. Tematy obrazów zaczerpnięte z historii starożytnej oraz towarzyszące im napisy (na ramach obrazów) miały być ilustracją celów i cnót dobrego władcy".






Sala Wielka (Balowa)
"Największa i najbardziej reprezentacyjna sala w Zamku. W czasach Stanisława Augusta odbywały się tu zgromadzenia dworskie: audiencje, uczty, bale, koncerty i przedstawienia teatralne. Ważnym elementem wystroju wnętrza, wykonanego według projektów Domenica Merliniego i Johanna Christiana Kamsetzera, są oryginalne rzeźby Apolla i Minerwy oraz medalion z popiersiem Stanisława Augusta z alegoriami Sprawiedliwości i Pokoju. Po jego obu stronach wypisano dewizy nadawanych przez króla orderów: Orła Białego i św. Stanisława.17 września 1939 w wyniku bombardowania Zamku runął sufit Sali Wielkiej wraz z plafonem Marcella Bacciarellego przedstawiającym Rozwikłanie chaosu. Podczas odbudowy salę zrekonstruowano dokładnie według wyglądu sprzed 1939".










Sala Rycerska
"Był to najważniejszy przedpokój przed Salą Tronową, który Stanisław August urządził jako panteon narodowy. Podczas audiencji gromadzili się tu senatorowie i dyplomaci akredytowani przy dworze. Obrazy i rzeźby przedstawiają zasłużonych Polaków oraz ważne wydarzenia z dziejów Rzeczypospolitej. Posąg Saturna symbolizuje wieczną pamięć o wielkich mężach, a posąg Sławy - chwałę bohaterów. Symbolikę tę podkreśla biegnący wokół sali cytat z Eneidy Wergiliusza, sławiący ludzi, którzy służą ojczyźnie. Wnętrze zrealizowano według projektu Domenica Merliniego i Johanna Christiana Kamsetzera w latach 1783-1786.W 1832 wyposażenie sali zostało na rozkaz cara Mikołaja I wywiezione do Rosji, skąd rewindykowano je w 1922. Uratowane we wrześniu 1939, zarekwirowane przez władze niemieckie, wróciło po wojnie i w 1984 zostało umieszczone w odbudowanym zamku".











Pokój Marmurowy
"Powstał w latach 1640-1642 za czasów króla Władysława IV. Później popadł w zaniedbanie i dopiero Stanisław August zlecił jego odnowienie architektowi Jakubowi Fontanie. Pokój pełnił funkcję drugiego przedpokoju przed Salą Tronową - podczas audiencji przebywali w nim dworzanie wyższej rangi. Jednocześnie było to miejsce poświęcone władcom zasiadającym na tronie polskim.W 1835 na rozkaz cara Mikołaja I rozebrano marmurowe ściany. W okresie międzywojennym sala nie została odrestaurowana - w pustym wnętrzu wisiały jedynie portrety królów rewindykowane z Rosji w 1922. Tuż po rozpoczęciu II wojny światowej, we wrześniu 1939, obrazy zostały wyniesione z płonącego Zamku i uratowane".







Pokój Żółty
"Jedno z pierwszych wnętrz urządzonych przez króla Stanisława Augusta z zastosowaniem modnej wówczas dekoracji klasycystycznej à la grecque. Opisany w inwentarzu z 1769, miał ściany obite chińskim adamaszkiem w biało-żółte pasy. Pokoju używano jako jadalni, do czego nawiązuje obecne wyposażenie. Obrazy są przypomnieniem galerii malarstwa tworzonej przez króla, który zgromadził w tym wnętrzu 55 obrazów. W 1795 znajdowała się tu seria pastelowych portretów przedstawiających uczestników obiadów czwartkowych, malowanych przez Louisa Marteau. Trzydzieści siedem z nich wywieziono po powstaniu listopadowym do Petersburga, gdzie na polecenie cara Mikołaja I zostały spalone".






Sala Tronowa
"Tu, na audiencjach, przyjmowani byli najważniejsi goście Stanisława Augusta - ambasadorowie i posłowie obcych monarchów oraz nuncjusz papieski. Dominujące w dekoracji kolory czerwieni i złota, a także liczne elementy wystroju symbolizują władzę królewską. Wnętrze projektował cały zespół nadwornych artystów z Domenikiem Merlinim na czele w latach 1783-1786.Ze stanisławowskiego wystroju i wyposażenia zachowały się: drzwi, liczne fragmenty boazerii, rozpoznawalne po ciemniejszym kolorze złoceń, oraz wykonane w Rzymie i Paryżu kominki, rzeźby, meble i brązy. Oryginalny jest również fotel tronowy zrobiony według projektu Johanna Chrstiana Kamsezera. Srebrne haftowane orły z zaplecka tronu, zerwane przez oficerów w październiku 1939, zostały w całości zrekonstruowane. Pierwowzorem 86 kopii był jeden z orłów, odnaleziony w Stanach Zjednoczonych w 1991".










Gabinet Konferencyjny
"Położony przy Sali Tronowej pokój, zwany również Gabinetem Monarchów Europejskich, miał charakter gabinetu paradnego. Król dedykował go siedmiu ówcześnie panującym władcom europejskim, których portrety zamówił specjalnie do tego wnętrza. Dekoracja malarska gabinetu, wykonana w latach 1783-1786 przez Jana Bogumiła Plerscha, składa się z barwnej groteski na złotym tle oraz monochromatycznych scen prezentujących osiągnięcia poszczególnych monarchów. Ze stanisławowskiego wyposażenia zachowały się:kominek, brązy i część mebli oraz liczne fragmenty malowideł, które udało się wyciąć ze ścian w 1939 roku. Podczas rekonstrukcji Zamku fragmenty te wmontowano da dawne miejsca. Odtworzono także piękną posadzkę z trzynastu gatunków drewna".






Gabinet Króla
"Gabinet oraz sąsiadującą z nim Garderobę urządzono w tym miejscu dla króla Stanisława Augusta przed 1769. W XIX i XX w. wnętrza te wielokrotnie przekształcano. Ich obecny wygląd nawiązuje do zachowanego, lecz niezrealizowanego przez króla, projektu Johanna Christiana Kamsetzera z 1792".












Pokój Sypialny Króla
"Stanowi prywatną część Apartamentu Króla. Powstał w latach 1772-1775 według projektów Jakuba Fontany i Domenica Merliniego. Pierwotnie ściany obite były jedwabną satyną indyjską w kolorze słomkowym, malowaną w gałązki kwiatowe, do czego nawiązuje współczesna tkanina jedwabna. Powtórzono na niej wzór z zachowanej haftowanej kołdry Stanisława Augusta. Podczas rekonstrukcji wnętrza wykorzystano fragmenty oryginalnej boazerii cisowej z laurowymi gałązkami z pozłacanego ołowiu. Z oryginalnego wyposażenia sypialni pochodzą też dwie supraporty pędzla Marcella Bacciarellego: Rebeka i Eleazar oraz Estera i Ahaswerus. Łoże królewskie, zaginione w XVIII w., zostało odtworzone na podstawie zachowanych opisów".









Pokój Audiencjonalny Stary
"Zaprojektowany przez nadwornego architekta Domenica Merliniego służył jako miejsce audiencji do czasu urządzenia Sali Tronowej. Nad drzwiami umieszczono obrazy przedstawiające cztery cnoty królewskie: Siłę, Mądrość, Wiarę i Sprawiedliwość pędzla Marcella Bacciarellego. Jego dziełem był również plafon z alegorią Rozkwitu Sztuk, Nauk, Rolnictwa i Handlu pod rządami Stanisława Augusta (odtworzony przez Janusza Strzałeckiego we współpracy z Urszulą Brzozowską-Strzałecką), który w intencji króla miał prezentować program jego polityki gospodarczej".








Pokój Canaletta
"Najważniejszy przedpokój poprzedzający Pokój Audiencjonalny Stary, zaprojektowany przez Domenica Merliniego i ukończony w 1777. Specjalnie do tego wnętrza Stanisław August zamówił u Bernarda Bellotta zwanego Canalettem serię widoków Warszawy oraz obraz przedstawiający elekcję króla. Wszystkie obrazy zachowały się, mimo że były kilkakrotnie wywożone: w 1807 przez urzędników Napoleona (4 obrazy), w 1832 na rozkaz cara Mikołaja I (całość) i w 1939 przez okupantów hitlerowskich (całość). Odnalezione po II wojnie światowej, powróciły do odbudowanego Zamku w 1984".








Kaplica
"Miejsce codziennych praktyk religijnych króla i dworu. Projektowana w latach 1776-1777 przez Domenica Merliniego. W odtworzonym wnętrzu znajduje się wiele elementów oryginalnych, m.in. sześć z ośmiu stiukowych kolumn, fragmenty kopuł i ścian. W nawie wystawione są regalia króla Stanisława Augusta: miecz, łańcuch Orderu Orła Białego i berło. W prezbiterium - urna z sercem Tadeusza Kościuszki".







Pokój Oficerski
"Pokój, w którym pełnili służbę oficerowie Gwardii Konnej Koronnej. Podczas audiencji był drugim przedpokojem poprzedzającym Pokój Audiencjonalny Stary. Posąg Marsjasza dłuta Andre Le Bruna, nadwornego rzeźbiarza Stanisława Augusta, pochodzi z dawnego wyposażenia Zamku. Pięć obrazów namalowanych przez Jurriaana Andriessena przedstawia sceny arkadyjskie". 








Sala Gwardii Konnej Koronnej
"Tutaj gwardia królewska prezentowała broń przed gośćmi udającymi się na audiencję do Pokoju Audiencjonalnego Starego. Salę oraz poprzedzające je Schody Wielkie zaprojektował Jakub Fontana po pożarze Zamku w 1767, tworząc jedno z pierwszych klasycystycznych wnętrz w Warszawie. Podczas odbudowy na dawne miejsca wmontowano zachowane fragmenty sztukaterii i supraportę przedstawiającą dzieci bawiące się akcesoriami militarnymi - rozpoznawalne po ciemniejszym kolorze stiuku. Ze zbiorów Stanisława Augusta pochodzi popiersie Aleksandra Wielkiego, króla macedońskiego, dłuta Jeana-Antoine'a Houdona z 1784. Do wyposażenia sali należą barometr francuski z drewna złoconego z ok. 1760 (wł. Muzeum Narodowego w Warszawie) oraz XIX-wieczny zegar".









Biblioteka Królewska
"Powstała w latach 1779-1782 według projektów Domenica Merliniego i Jana Christiana Kamsetzera. Nad wystroje wnętrza pracowali Jan Bogumił Plersch, Andre Le Brun i Jakub Monaldi. Biblioteka gromadziła królewskie zbiory i kolekcje przeznaczone do celów naukowych. Podzielona była na dziewięć działów: księgozbiór, kolekcja rycin i rysunków, rękopisy, mapy, instrumenty matematyczne, numizmatyka, kamienie szlachetne i minerały, rzeźby oraz starożytności. Księgozbiór królewski liczył przeszło 8000 woluminów. Najciekawszym elementem wystroju Biblioteki jest 28 medalionów przedstawiających emblematy wiedzy i umiejętności ludzkich. Biblioteka Królewska to jedyny budynek Zamku, który nie został zburzony podczas II wojny światowej, zachowując podział wnętrza i dekorację z czasów stanisławowskich.Obecnie mieści się tu gabinet rycin, map, dokumentów historycznych, starodruków i rękopisów z kolekcji dr Tomasza Niewodniczańskiego oraz zborów Zamku Królewskiego w Warszawie". 









Dawna Izba Poselska
"Mieści się w przyziemiu Domu Wielkiego (Curia Maior), rezydencji księcia Janusza I Starszego, wzniesionej na początku XV w. Przed 1526 pełniła funkcję reprezentacyjnej sieni (pallacium); tu sprawowano sądy książęce i obradował sejm mazowiecki.Unia Lubelska 1569 wyznaczyła Warszawę na stałe miejsce posiedzeń sejmu Rzeczypospolitej. Dom Wielki przekształcono w gmach parlamentarny. Nowa sala poselska uzyskała renesansowe sklepienia na trzech słupach (architekt Giovanni Battista Quadro). Nad nią gromadził się senat i "połączone stany" pod przewodnictwem króla. Wczesnobarokowy wystrój uzyskała podczas rozbudowy Zamku przez Zygmunta III (pierwsze lata XVII w.).Sejm zbierał się co dwa lata na sześciotygodniowe sesje. Uczestniczyło w nich około 170 posłów pod przewodnictwem wybieralnego marszałka. Posłowie zasiadali na ustawionych w podkowę ławach, tworzące symboliczne "koło obrad". Między sesjami obie sale sejmowe służyły uroczystościom dworskim. Po przeniesieniu izby poselskiej do innego wnętrza, około 1670 salę podzielono na pomieszczenia służbowe. Tak przetrwała do XX w. Jej historyczną architekturę odkrył w latach 20. kustosz Kazimierz Skórewicz. Zniszczenie Zamku w 1944 przetrwały piwnice pod salą. Na ich fundamencie po 1971 odtworzono wnętrze, wzbogacając je o freski z herbami województwa i ziem Rzeczypospolitej, nawiązujące do pierwotnego wystroju; zrekonstruowano także piece na podstawie odnalezionych w Zamku kafli z XVII w.".










HISTORIA ZAMKU W SKRÓCIE


"Początki Zamku Królewskiego sięgają wieku XIV, kiedy powstała Wieża Wielka. Rozbudowany w XVI i XVII w., za czasów Zygmunta III Wazy uzyskał kształt zamkniętego pięcioboku. Był rezydencją królewską, miejscem obrad sejmu, centrum administracyjnym i kulturalnym kraju. Zniszczony w połowie XVII w. podczas wojen ze Szwecją, powoli odzyskiwał swą świetność za panowania Wettinów. W drugiej połowie XVIII w. artyści zatrudnieni przez Stanisława Augusta (J. Ch. Kamsetzer, M. Bacciarelli, D.Merlini) przebudowali wnętrza, tworząc Apartamenty Wielki i Królewski.W czasie zaborów (XIX w.) znaczna część zbiorów ostatniego króla znalazła się w Rosji. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 część dzieł sztuki powróciła na dawne miejsce. We wrześniu 1939 Zamek został zbombardowany , jednak muzealnicy pod kierunkiem prof. Stanisława Lorentza zdołali uratować niektóre elementy wystroju wnętrz i dzieła sztuki. We wrześniu 1944, po upadku Powstania Warszawskiego na Starym Mieście, Zamek został wysadzony w powietrze przez wojska niemieckie. W latach 1945-1970 władze komunistyczne zwlekały z odbudową, decyzję podjęto dopiero w 1971. Fundusze na odbudowę do 1980 zawdzięczano wyłącznie ofiarności społecznej. W 1984 udostępniono zwiedzającym zrekonstruowane wnętrza. Od 1995 trwały prace nad konserwacją Arkad Kubickiego i rekonstrukcją ogrodów zamkowych. Zakończenie tych prac oraz remontu pałacu Pod Blachą w 2009 sfinalizowało dzieło odbudowy kompleksu architektonicznego, jakim jest Zamek Królewski w Warszawie".

Zamek Królewski i Pałac Pod Blachą




ZAMEK KRÓLEWSKI OBECNIE


Zamek Królewski pełni dzisiaj przede wszystkim rolę muzeum, które obok stałej ekspozycji typowej dla muzeum rezydencjalnego, prezentuje także liczne wystawy czasowe. Zamek Królewski jest też miejscem wielu uroczystości najwyższej rangi państwowej, czym nawiązuje do tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczpospolitej.

Cena biletu normalnego wynosi 30 zł/os. a ulgowego 20 zł/os. My skorzystaliśmy z innej opcji - w niedzielę wstęp do Zamku jest bezpłatny.









             




Podobał Ci się artykuł? Warto go przeczytać? Zostaw komentarz i podziel się ze swoimi znajomymi.





Wszystkie zdjęcia są mojego autorstwa i nie zgadzam się na ich kopiowanie i wykorzystywanie bez mojej zgody (Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

Teksty powstały na podstawie www Zamku a cytaty pochodzą z tablic informacyjnych znajdujących się zamkowych salach muzealnych.




Komentarze

  1. O warszawskim zamku można pisać wiele, np. http://www.warownie.eu/2017/03/warszawa/

    OdpowiedzUsuń

Prześlij komentarz